Deponijski gasovi

Deponijski gasovi nastaju kao rezultat brojnih biolokih, hemijskih, fizi?kih i drugih reakcija, koje su rezultat razgradnje organskog otpada u aerobnim i anaerobnim uslovima.

Najve?i dio deponijskih gasova ?ine, zna?i, metan (CH4) i ugljen-dioksid (CO2), ali se izdvajaju i jedinjenja sumpora, azota, i dr. Deponijski gasovi dovode do pojave neprijatnog mirisa, osloba?anja neznatne koli?ine toplote, slijeganja tla deponije i sli?nih neeljenih reakcija.

Pravac i intenzitet kretanja deponijskih gasova kroz slojeve otpada i zemljita je vrlo sloen. Gas tei da napusti tijelo deponije onim putem na kojem mu se prua najmanji otpor. Sa porastom mase otpada u visinu, horizontalni tok gasa je intenzivniji.

Koli?ina gasa koji se stvara na deponiji zavisi od koli?ine, vrste i starosti deponovanog otpada, vremena deponovanja, na?in odravanja deponije i meteorolokih uslova. Ne postoji obrazac kojim bi se ta?no utvrdila koli?ina gasa, ali na osnovu iskustvenih podataka, zaklju?eno je da se najve?e koli?ine deponijskih gasova izdvajaju u prvih 15 godina eksploatacije deponije, sa dostizanjem maksimalnih vrijednosti u drugoj i tre?oj godini. Nakon ovog perioda, produkcija gasova ima nagli pad, a poslije dvadesete godine dobija konstantnu vrijednost.

Porast koli?ine generisanog gasa je povezan sa procentom organskog otpada u deponiji. Sa pove?anjem procenta organskog otpada pove?ava se i koli?ina generisanog gasa. Odre?ene vrste organskog otpada sadre velike koli?ine hranljivih sastojaka za bakterije (natrijum, kalijum, kalcijum i magnezijum), to prouzrokuje ve?u aktivnost bakterija, a samim tim i ve?u koli?inu proizvedenog gasa. Odre?ene vrste otpada sadre jedinjenja koja negativno uti?u na aktivnost bakterija, uzrokuju?i smanjenje generisanja gasa. U slu?aju bakterija koje proizvode metan tetno dejstvo predstavlja prisustvo soli u visokim koncentracijama.

Dijagram produkcije gasova u zavisnosti od vremena

Produkcija metana po?inje kada se sav kiseonik potroi. to je vie kiseonika u deponiji, to aerobne bakterije due razlau otpad. Ako je otpad samo djelimi?no prekriven slojem zemlje ili se ?esto mijea, bi?e prisutno vie kiseonika, tako da ?e aerobne bakterije ivjeti due i dui period ?e proizvoditi ugljenik (IV)-oksid i vodu. Ako je otpad sabijen (kompaktiran), proizvodnja metana ?e po?eti ranije, odnosno ?im anaerobne bakterije zamjene aerobne bakterije. Anaerobne bakterije postaju dominantne, samo kada aerobne bakterije potroe kiseonik, tako da bi bilo kakvo prisustvo kiseonika u deponiji dovelo do usporenja produkcije metana. Promjene atmosferskog pritiska mogu tako?e da uti?u da se kiseonik iz okoline na?e u deponiji i ta mogu?nost postoji kod slojeva na manjim dubinama u kojima tada dolazi do aerobne faze razgradnje otpada.

Vlanost
Koli?ina vodenog taloga i periodi kada pada kia ili snijeg tokom jedne godine, su osnovni faktori koji uti?u na kinetiku reakcija. Prisustvo odre?ene koli?ine vode u deponiji povec?ava produkciju gasa, jer vlaga podsti?e rast bakterija i transport hranljivih sastojaka do svih dijelova deponije. Sadraj vlage od 40 % i vie dovodi do maksimalne produkcije gasa. Kompaktnost otpada uti?e na smanjenje produkcije gasa jer je pove?ana gustina deponije i smanjena infiltracija vode u sve slojeve otpada. Proizvodnja gasa je ve?a u slu?aju jakih padavina i – ili ako su prisutni propusni pokrivni slojevi koji omogu?avaju dovod dodatnih koli?ina vode u deponiju.

Temperatura
Temperatura pove?ava bakterijsku aktivnost, to direktno ima za posljedicu pove?anje produkcije gasa. Sa druge strane, niske temperature inhibiraju bakterijsku aktivnost, tako da bakterijska aktivnost pada drasti?no ispod 10 C. Vremenske promene imaju zna?ajan uticaj na plitke deponije. Ovo je posledica toga to bakterije nisu izolovane u odnosu na temperaturne promjene, kao to je slu?aj sa dubokim deponijama gdje debeli slojevi tla pokrivaju otpad. U pokrivenoj deponiji se odrava stabilna temperatura, to dovodi do povienja produkcije gasa. Bakterijska aktivnost osloba?a toplotu, stabiliu?i temperaturu deponije izmedu 25 i 45 C, a pojava temperature i do 70 C je registrovana u nekim deponijama. Vie temperature stvaraju povoljne uslove za volatilizaciju i hemijske reakcije. Kao opte pravilo se moe uzeti da se emisije NMHC (nemetanskih ugljovodonika) udvostru?e sa svakim porastom temperature od 18 C.

Starost otpada
Iz novodeponovanog otpada ?e nastajati vie gasa u odnosu na otpad koji je na deponiji due vrijeme. Deponije obi?no proizvode zna?ajne koli?ine gasa izmedu jedne i tri godine. Maksimumi generisanja gasa su u periodu od pet do sedam godina, nakon to je otpad odloen na deponiju. Nakon 20 godina po deponovanju, nastajanje deponijskog gasa je minimalno i u tragovima, dok se manje koli?ine gasa mogu emitovati i poslije pedeset godina.

Send this to friend